Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ρόλοι των δύο φύλων στην Ευρώπη έχουν αλλάξει αισθητά. Όλο και περισσότερες γυναίκες εντάσσονται στην αγορά εργασίας, ενώ όλο και περισσότεροι άνδρες αναλαμβάνουν μερίδιο των ευθυνών του σπιτιού. Παρ’ όλα αυτά, εμφανείς διαφορές ανάμεσα στους ρόλους των φύλων εξακολουθούν να υπάρχουν στις ευρωπαϊκές κοινωνίες — από το ποιος φτάνει σε θέσεις εξουσίας μέχρι το πώς μοιράζονται οι δουλειές του νοικοκυριού.
Με αυτό ως αφετηρία, η παρούσα ιστορία δεδομένων αξιοποιεί ανοιχτά δεδομένα — κυρίως από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) και την Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων — για να εξετάσει πώς οι έμφυλες ανισότητες εξακολουθούν να σημαδεύουν τη ζωή στην Ευρώπη και πόσος δρόμος απομένει ακόμη.
Τι αποκαλύπτει ο Δείκτης Ισότητας των Φύλων για τις διαφορές ανδρών και γυναικών;
Ποιος κρατά την εξουσία, ποιος αμείβεται καλύτερα και ποιος σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος της μη αμειβόμενης εργασίας; Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα παραμένουν συχνά έμφυλες.
Ο Δείκτης Ισότητας των Φύλων του EIGE προσφέρει έναν συστηματικό τρόπο να αποτυπωθούν αυτές οι διαφορές στους βασικούς τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Το Σχήμα 1 δείχνει τις επιδόσεις των κρατών μελών της ΕΕ στους έξι τομείς του δείκτη — εργασία, χρήμα, γνώση, χρόνος, εξουσία και υγεία — σε κλίμακα από το 1 έως το 100, όπου το 100 σημαίνει πλήρη ισοτιμία ανδρών και γυναικών. Με μέσο όρο 63,4 για την ΕΕ, τα δεδομένα δείχνουν ότι η ισότητα των φύλων απέχει ακόμη πολύ από το να είναι πραγματικότητα.
Κοιτάζοντας τους επιμέρους τομείς σε επίπεδο ΕΕ, φαίνεται καθαρά πού εντοπίζονται οι μεγαλύτερες διαφορές. Η «εξουσία» (40,5) είναι ο τομέας με τη χαμηλότερη βαθμολογία και δείχνει πόσο δύσκολη παραμένει για τις γυναίκες η πρόσβαση στην πολιτική επιρροή, στα ανώτερα διοικητικά κλιμάκια και σε άλλες ηγετικές θέσεις σε όλη την Ευρώπη. Η «γνώση» (57,4) και ο «χρόνος» (65,0) μαρτυρούν ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να κατευθύνονται προς παραδοσιακά «γυναικείους» κλάδους σπουδών — όπως αυτοί που σχετίζονται με τη φροντίδα ή την εκπαίδευση — και επωμίζονται μεγαλύτερο μέρος της μη αμειβόμενης εργασίας. Η «εργασία» (69,3) και το «χρήμα» (73,9) αντανακλούν χρόνιες ανισορροπίες, με τις γυναίκες να αμείβονται κατά κανόνα λιγότερο και να εκπροσωπούνται πιο σπάνια σε καλά αμειβόμενες ή ανώτερες θέσεις. Η «υγεία» (86,2) είναι ο ισχυρότερος τομέας, αν και οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες ανισότητες στην περίθαλψη από τους άνδρες.
Εξίσου εντυπωσιακές είναι και οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Στην κορυφή του δείκτη βρίσκονται η Σουηδία (73,7), η Γαλλία (73,4) και η Δανία (71,8), όπου τα αποτελέσματα για τις γυναίκες είναι συνολικά πιο ισότιμα. Στον αντίποδα, η Κύπρος (47,6), η Ουγγαρία (51,6) και η Τσεχία (53,2) εμφανίζουν ευρύτερα έμφυλα χάσματα. Μεγάλο μέρος αυτής της απόκλισης οφείλεται στον τομέα της «εξουσίας», ο οποίος παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερες διαφορές από χώρα σε χώρα απ’ ό,τι οι υπόλοιποι τομείς.
Έτσι, οι χώρες με υψηλότερη συνολική βαθμολογία τείνουν να έχουν περισσότερες γυναίκες σε ανώτερες θέσεις, ενώ εκείνες στο κάτω άκρο της κατάταξης έχουν αισθητά λιγότερες γυναίκες σε θέσεις επιρροής. Το χάσμα αυτό δείχνει και πού μπορεί να κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά η αλλαγή: στη διασφάλιση ισότιμης εκπροσώπησης των γυναικών στη λήψη αποφάσεων.
Πηγές: Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων.
Ποιοι εργάζονται περισσότερο με μερική απασχόληση στην ΕΕ — οι γυναίκες ή οι άνδρες;
Εξετάζοντας τη μερική απασχόληση, τα ευρήματα των τομέων «εργασία» και «εξουσία» του δείκτη αποκτούν μεγαλύτερη σαφήνεια. Το μειωμένο ωράριο μπορεί να προσφέρει ευελιξία, αλλά συχνά περιορίζει το εισόδημα και την επαγγελματική εξέλιξη. Οι γυναίκες εργάζονται με μερική απασχόληση πολύ συχνότερα από τους άνδρες, κυρίως επειδή σηκώνουν μεγαλύτερο βάρος μη αμειβόμενης φροντίδας στο σπίτι — όπως καταγράφει η έρευνα CARE 2024 του EIGE.
Το Σχήμα 2 δείχνει την εξέλιξη της μερικής απασχόλησης στην ΕΕ από το 2009 έως το 2024. Σε όλο αυτό το διάστημα, το χάσμα ανάμεσα στα δύο φύλα παρέμεινε μεγάλο: παρά τις μικρές μεταβολές των ποσοστών την τελευταία 15ετία, το 2024 οι γυναίκες εξακολουθούσαν να εργάζονται με μερική απασχόληση πάνω από τρεις φορές συχνότερα από τους άνδρες — μια εικόνα που έχει αλλάξει ελάχιστα από το 2009. Συγκεκριμένα, το 2024 το 28 % των γυναικών απασχολούνταν με μερική απασχόληση, έναντι μόλις 8 % των ανδρών.
Σημαντικές διαφορές υπάρχουν και ανάμεσα στα κράτη μέλη. Το 2024, οι Κάτω Χώρες (60 %) κατέγραψαν μακράν το υψηλότερο ποσοστό μερικής απασχόλησης μεταξύ των γυναικών, ακολουθούμενες από την Αυστρία (51 %) και τη Γερμανία (48 %). Και στις τρεις αυτές χώρες, το ποσοστό των γυναικών είναι πολλαπλάσιο εκείνου των ανδρών. Αντίθετα, η Βουλγαρία (2 %) και η Ρουμανία (4 %) εμφάνισαν συγκριτικά χαμηλά ποσοστά μερικής απασχόλησης για τις γυναίκες, με αντίστοιχα χαμηλά ποσοστά και για τους άνδρες.
Πηγές: Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων, Eurostat.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι η μερική απασχόληση παραμένει έντονα έμφυλη σε όλη την ΕΕ, με πολύ υψηλότερα ποσοστά στη δυτική Ευρώπη και αρκετά χαμηλότερα στην κεντρική και ανατολική. Σύμφωνα με την έρευνα CARE, οι γυναίκες προσαρμόζουν τις ώρες εργασίας τους συχνότερα από τους άνδρες προκειμένου να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις φροντίδας — μια επιλογή που επηρεάζει τις αποδοχές και τις επαγγελματικές ευκαιρίες τους και, τελικά, διευρύνει τις εισοδηματικές ανισότητες (βλ. επόμενη ενότητα).
Πώς μεταβάλλονται οι εισοδηματικές ανισότητες ανδρών και γυναικών στη διάρκεια του εργασιακού βίου και στη σύνταξη;
Ανεξάρτητα από το αν εργάζονται με πλήρη ή μερική απασχόληση, οι άνδρες εξακολουθούν να αμείβονται κατά κανόνα περισσότερο από τις γυναίκες σε όλη την ΕΕ — και αυτές οι διαφορές συσσωρεύονται σε μια ολόκληρη ζωή. Είναι λογικό ότι οι χαμηλότεροι μισθοί, η μερική απασχόληση και οι διακοπές στη σταδιοδρομία μεταφράζονται αργότερα σε μικρότερες συντάξεις για πολλές γυναίκες. Πόσο μεγάλο είναι όμως το χάσμα σε ηλικία εργασίας σε σύγκριση με την ηλικία της συνταξιοδότησης;
Το Σχήμα 3 παρουσιάζει τα μέσα επίπεδα εισοδήματος ανδρών και γυναικών ηλικίας 18 έως 64 ετών (ηλικία εργασίας) και 65 ετών και άνω (ηλικία συνταξιοδότησης) στην ΕΕ, καθώς και τις μεταξύ τους αποκλίσεις. Στην ομάδα των 18 έως 64 ετών, το χάσμα είναι σχετικά μέτριο σε επίπεδο ΕΕ: οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσο όρο περίπου 3 % λιγότερα από τους άνδρες. Στην ομάδα των 65 ετών και άνω, όμως, η διαφορά εκτοξεύεται γύρω στο 11 %.
Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται σε πολλά κράτη μέλη. Στην Εσθονία και την Αυστρία, για παράδειγμα, χάσματα της τάξης του 1 % και 3 % στην ηλικία εργασίας διευρύνονται απότομα σε περίπου 15 % και 19 % αντίστοιχα κατά τη συνταξιοδότηση. Ακόμη και εκεί όπου οι αποδοχές μοιάζουν σχεδόν ίσες νωρίτερα στη ζωή, οι ανισότητες γίνονται συχνά πολύ πιο ορατές στη σύνταξη. Αυτό σημαίνει ότι πολλές γυναίκες φτάνουν στη συνταξιοδότηση με αισθητά χαμηλότερο εισόδημα ως στήριγμα.
Σχήμα 3: Μέσα επίπεδα εισοδήματος ανά ηλικιακή ομάδα και φύλο στην ΕΕ Πηγές: Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων.
Συνολικά, τα δεδομένα φωτίζουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της άνισης αμοιβής και των διαφορετικών διαδρομών σταδιοδρομίας, και ενισχύουν την ανάγκη για διαρθρωτικές λύσεις που να αντιμετωπίζουν την εισοδηματική ανισότητα από τη ρίζα της.
Συμπέρασμα
Τα δεδομένα αποκαλύπτουν μια Ευρώπη όπου η πρόοδος προς την ισότητα των φύλων είναι πραγματική, αλλά άνιση.
Οι γυναίκες συμμετέχουν σήμερα περισσότερο στην αμειβόμενη εργασία απ’ ό,τι στο παρελθόν, ωστόσο τα χάσματα παραμένουν στο ποιος αναλαμβάνει τη μη αμειβόμενη φροντίδα και ποιος διαμορφώνει τις κρίσιμες αποφάσεις. Οι διαφορές αυτές συσσωρεύονται με τον χρόνο: τα μέτρια εισοδηματικά χάσματα και τα υψηλότερα ποσοστά μερικής απασχόλησης των γυναικών μεταφράζονται σε χαμηλότερες συντάξεις στα γηρατειά.
Η εικόνα διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά τα υποκείμενα μοτίβα είναι σταθερά: όταν οι ευκαιρίες, ο χρόνος και η επιρροή δεν μοιράζονται ισότιμα, άνδρες και γυναίκες δεν έχουν τα ίδια αποτελέσματα στην καθημερινότητά τους.
Φέρνοντας στο φως αυτές τις ανισότητες, τα ανοιχτά δεδομένα βοηθούν να φανεί πού χρειάζεται περισσότερο η αλλαγή και στηρίζουν την προσπάθεια για μια Ευρώπη όπου άνδρες και γυναίκες θα μπορούν να συμμετέχουν, να προοδεύουν και να γερνούν με ίσους όρους.
Πηγή άρθρου: https://data.europa.eu/